İSTANBUL Maltepe'de elektirikli sobadan çıktığı iddia edilen yangında beş katlı binanın en üst katı alev alev yandı. Büyük çaplı maddi hasara neden olan yangında evlerinin yandığını gören 14 yaşındaki bir erkek çocuk, gözyaşlarına boğulurken yakınları tarafından teselli edildi.
Fındıklı Mahallesi, Fırat Sokak'taki beş katlı binanın en üst katında saat 16.00 sıralarında yangın çıktı. İtfaiye ekipleri yangına hemen müdahale ederken, elektirikli sobadan çıktığı söylenen yangında en üst kat alev alev yanmaya devam etti.
Merdivenle söndürme çalışması yapan itfaiye ekipleri yaklaşık bir saat sonra yangını kontrol altına almayı başardı. Yangına Maltepe itfaiyesinin yanı sıra Erenköy itfaiyesi de müdahale ederek yangının kısa sürede söndürülmesini sağladı. Yangının evde bulunan elektirikli sobadan çıktığı belirtildi.
İtfaiyenin söndürme çalışması devam ederken, evin sahibi Muhsin Çelik'in oğlu Abdulkadir Çelik gözyaşlarına boğuldu. Evlerinin yandığını gören Abdülkadir Çelik gözyaşları içinde olup biteni izlerken yakınları tarafından teselli edildi. Çelik, daha sonra ambulansa bindirilerek herhangi bir sağlık sorunu olup olmadığı kontrol edildi.
Çoğu zaman uyuşturucu operasyonlarında polislerin yanında olan kimi zaman yardım ekipleri yanında hayat kurtaran köpekler şimdi de doktorların yanında kanseri bulacaklar.
Burunlarıyla kanserde erken tanıda çığır açmaları beklenen köpeklerle ilgili olarak İstanbul Üniversitesi Veterinerlik Fakültesi İç Hastalıklar ve Psikoloji Uzmanı Prof. Dr. Tamer Dodurka ile görüştük. Nilgün Yıldız yazıyor
Yüzde 99 kanseri teşhis ediyorlar
Köpeklerin tıpta da hizmet vermesi gerektiğini söyleyen Dodurka, “Uzun yıllardır yurtdışında Avrupa ve Amerika’da kanserli hastaların teşhisinde köpekler kullanılır. Bu konuda değişik araştırmalar yapılmış ve araştırmaların tamamında köpeklerin yüzde 99 oranında kanseri teşhis ettikleri görülmüştür. Biz de bunu ülkemizde yapmayı planladık çünkü Türkiye’de daha önce böyle bir hizmet verilmemiş. Köpekler narkotik amacıyla insanlığa birçok yönden hizmet veriyorlar. Biz de tıpta hizmet vermelerini düşündük.
Akciğer kanserinde etkili
Dodurka özellikle dışarıya koku veren fakat sadece köpeklerin algıladıkları kanser türlerinde başarıyı hedeflediklerini söylüyor. Dodurkan, “Belirli grup kanserlere bakabiliyoruz. Dışarıya koku veren kanserlere bakabiliyoruz. Örneğin akciğer kanseri. Sağlıklı insanlar birçok koku salgılar, kanserli hastadan ise daha farklı kokular çıkar. Bağırsak kanserlerini dışkı içerisinde tespit edebilir. Mesane kanserlerini idrar içerisinden tespit edebilir. Biz bunu algılayamıyoruz ama köpeklerin koku alma yeteneği bizden 100 bin kez fazla olan köpek ikisi arasındaki farkı çok çabuk fark edebilir. Tıpta kullanılan ve molekülleri ölçen kromatografi cihazlarından yüzlerce kez daha hassaslar” diyor.
En erken teşhis
Kanser hastalarında erken teşhis çok önemlidir. Fakat teşhis yöntemleri ancak kitle belirli bir boyuta geldiğinde tespit edilebilir. Dodurka köpekler sayesinde çok daha ufak hücre oluşumları ortaya çıktığında teşhis edilebileceğini belirtiyor ve “Böylece hem hasta ile köpek karşı karşıya gelmemiş olacak çünkü hastane ortamında ya da bağışıklık sistemi zayıf olan hastaların köpeklerle olması doğru olmayabilir. Ama hastaların üfledikleri balonları buraya getirip, burada kokudan arıtılmış ortamda köpeklerimize gösterebiliriz. Onlar da doğru kokuyu aldıklarında ödüllendirilmeyi hak ederler” diyor.
Bir yıla ihtiyaç var
Normal bir köpekten bunu beklemediklerini söyleyen Dodurka, “Ancak eğitimli köpeklerde bu olay olabilir. Bunun için de yaklaşık bir yıla ihtiyacımız olacak. Bu kokuları almayı üç dört ay içinde öğretebiliriz ama sıfır hata olması için bir yıla yayacağız. Bir yıl sonra hizmete sokacağız” dedi. Köpeklerin tespit etmesi çok kısa zamanda oluyor, kokuyu duyar duymaz tepki veriyor. İçinde kanserli hastanın numunesi olan balonu getiriyor. Sıfır maliyetli ve çok hızlı sonuç veren bir yöntem. Dodurka, “Bu arada köpek tepki göstermezse bu kanser değildir diyemiyoruz ama gösterdiğine yüzde 99 kanser diyebiliyoruz” diyor.
Bunun için kokuya çok hassas olan köpekleri seçmek gerekiyor. Av köpekleri, seterler, labrador retriever’lar bunun için çok uygun.
Onkologlarla işbirliği
Onkolog’larla çalışacaklarını söyleyen Prof. Dr. Tamer Dodurka, Onkolog’ların numuneleri göndereceğini ve bunun üzerinden köpeklerle çalışılacağını söylüyor.
Hayvancılığa uygun coğrafyası ve iklimine rağmen dünyanın en pahalı eti Türkiye'de satılıyor. Avrupa'da kırmızı etin kilosu 3 ile 9 Euro (7-20 TL) arasında değişirken Türkiye'de fiyat 25-30 liraya dayandı. Tüketicinin cebini ve sofrasını vuran ateş pahası fiyatlar, üreticiyi de sevindirmiyor.
Çiftçi, yetiştirdiği hayvanın maliyetini bile karşılayamamaktan şikâyetçi. Öte yandan canlı hayvan fiyatları da tırmanışa geçti. Küçükbaş hayvanlarda canlı kilogram fiyatı 9 lirayı (5,8 dolar) buldu. Buna göre 50 kiloluk bir koyun 435 liraya satılıyor. Oysa ABD'de canlı koyunun kilosu sadece 68 cent (1 lira).
Sektörün önde gelen firmalarından Danet'in Yönetim Kurulu Üyesi Sait Uluçay, kırmızı et piyasasındaki çarpık durumu üretimin yeterli olmamasına bağlıyor. Kesime verilen hayvan sayısının artan talebi karşılayamadığını belirten Uluçay, bu durumun da ülkeye kaçak yollardan et ve canlı hayvan girişine yol açtığını belirtiyor. Bu da gıda güvenliğini tehlikeye atıyor. Türkiye'de yasalara göre et ve damızlık dışında canlı hayvan ithalatı yasak. Kişi başı yıllık et tüketimi ise 10,1 kilogram. Oysa bu rakam ABD'de 42, Avusturya'da da 37 kilo civarında. Tavuktan sonra kırmızı ete de büyük yatırım yapan Banvit'in Yönetim Kurulu Başkanı Ömer Görener, Türkiye'de halen kırmızı et üretiminin dünya ortalamasının çok altında olduğunu söylüyor. Yonca Hayvancılık Yönetim Kurulu Başkanı Dursun Akdağ ise et fiyatlarındaki artıştan, yem girdi maliyetlerinin sorumlu olduğunu ifade ediyor.
Anadolu Ajansı'nın Birleşmiş Milletler Gıda ve Tarım Örgütü (FAO) verilerinden derlediği bilgilere göre, dünyada en ucuz koyun Amerika Birleşik Devletleri'nde satılıyor. Bu ülkede küçükbaş hayvanların canlı kilogram fiyatı 0,68 dolar, Yeni Zelanda'da ise 0,96 dolar civarında. Avustralya'da 1,04, İran'da 2,75, Birleşik Krallık'ta 1,67, Hindistan'da 1,74, İspanya'da 1,60, Pakistan'da 1,13, Sudan'da ise 2,12 dolar civarında seyreden kurbanlık fiyatlarının en pahalı olduğu iki ülke ise Suriye ile Türkiye. Suriye'de canlı koyunun kilogram fiyatı 11,14, Türkiye'de ise 5,80 dolar. Bu fiyatlara göre, başlangıç ağırlığı 50 kilogram olan koyunlar, ABD'de yaklaşık 50, Yeni Zelanda'da 70, Avustralya'da 80, Pakistan'da 85, İspanya'da 120, Birleşik Krallık'ta 125, Hindistan'da 130, Sudan'da 160, Türkiye'de 435, Suriye'de ise 835 liradan başlayan fiyatlarla satılıyor.
DÜNYA BEŞİNCİSİYİZ AMA ÇİFTÇİ PERİŞAN
Mehmet Akif Ersoy Üniversitesi Veteriner Fakültesi Hayvancılık İşletme Ekonomisi Anabilim Dalı Araştırma Görevlisi Cevat Sipahi, Türkiye'nin 272 bin ton koyun eti üretimi ile dünyada 5'inci sırada yer almasına karşın, bu ürünü en pahalı kullanan ülke olduğunu vurguluyor. Sipahi'ye göre Türkiye'de fiyatların yüksek olması, üreticiden kaynaklanmıyor. Yem fiyatlarının belirleyici olduğunu anlatan Cevat Sipahi, "Bu durum ülkemizde koyun fiyatlarının tavan yapmasına yol açtı." yorumunu yapıyor. 2009'a kadar son birkaç yıldır üreticilerin zarar ettiklerini ifade eden Sipahi, son dönemde artan anaç dişi kesiminin, üreticilerin sektörden çıktığını gösterdiğini de dile getiriyor.
Üretim küçük çaplı, hayvanlar cılız
Ziraat Odaları Birliği'nin (TZOB) 2007 yılı verileri göre, Türkiye'de hayvancılık küçük ölçekli olarak yapılıyor. Buna göre ülkemizde yaklaşık 628 bin besi işletmesi bulunuyor. Bu işletmelerden yüzde 93,69'u 1–25 baş, yüzde 5,31'i 25–50 baş, yüzde 0,82'si 50–100 baş ve yüzde 0,12'si ise 100 baş ve üzeri kapasiteye sahip. Bunun yanında sektöre son yıllarda giren büyük şirketler ise uluslararası ölçekte dev sürülerle üretim yapmaya başladı. Ülkemizde hayvanların karkas (ham et) ağırlığı da dünya ortalamasının çok altında. Buna göre büyükbaş hayvanda ortalama karkas Türkiye'de 197 kilo gelirken, ABD'de 348, Almanya'da 309, Fransa'da 289 ve Avusturya'da 244 kilogram çekiyor. TZOB'un 2008 raporuna göre Türkiye'de 2013 yılında 164 bin ton et açığı olacak.
Temel Özellikleri Munis, sevecen ve itaatkar köpekler. Sahiplerinin sözünden çıkmıyor, efendilikleri ile biliniyorlar. Ama ortak bir dertleri var: Sanki tam ortadan ikiye bölünmüş gibi duran, çirkin mi çirkin burunları. Bu yüzden de onlara "çatalburun" deniyor.
Bu kusurları aynı zamanda en büyük avantajları. Bu sayede sanki iki burunları varmış gibi daha iyi koku alıyorlar, çirkinlikleri onları diğer bütün köpeklerden üstün kılıyor.
Neler Yapar? Uzun süre sakin kalabilmeleri çatalburunları mükemmel av arkadaşları yapıyor. Ancak hem yerde, hem de havada koku sürebilme yetenekleri, gözlerinden okunan zekalarıyla birleşince çatalburunlar sadece av köpeği değil aynı zamanda ideal narkotik, arama-kurtarma ve polis köpeği (K9) adayları. Durumun farkına varan Emniyet Genel Müdürlüğü, Tarsus’a ekip yollayarak Ankara Gölbaşı’ndaki köpek eğitim tesislerine hemen bu köpeklerden aldı.
Ferma av köpeklerinin geçerliliğinde en önemli faktörlerden biridir. Avın yerini bulup belirleyerek avı ürkütmeden ama avcıyı da haberdar edecek şekilde köpeğin yaptığı harekete denir. Ferma Tarsus çatalburun köpeklerince iki şekilde yapılmaktadır. Erkeklerin %89,18'i donarak ferma yapmakta, %86,48'i ayak kaldırarak ferma yapmaktadır. Hem ayak kaldırarak hemde donarak ferma yapan erkek sayısı %75,67'dir. Dişilerde ferma hareketi ise %88'inde donarak, %80'inde ayak kaldırarak yapılmaktadır. Dişilerin her iki ferma şeklini gösterme oranı ise %68'dir. Hem dişi hem erkek bireylerin tamamı her iki ferma şeklinden birini mutlaka yapmaktadır.
İncelenen çatalburunların genelinde ev halkının dışındaki insanlarla da ve özellikle çocuklarla hemen samimi tavırlar geliştirdikleri gözlemlenmiştir. çocuklarla oynamayı sevmeleri bu ırkın hasta çocuklarla ilgili rehabilitasyon kapsamında kullanılabileceğini göstermektedir. Dişi ve erkeklerin geneline bakıldığında %90'ının üzerinde çocuklarla iyi ilişkiler kurdukları belirlenmiştir.
Kökeni çatalburun av köpekleri Tarsus ve civar köylerde uzun yıllardır av köpeği olarak besleniyor. Sayılarının bugün itibarıyla 200 kadar olduğu tahmin ediliyor. 20 tanesi Tarsus Belediyesi’nin hayvan barınağında koruma altında. Mersin’de "çatalburun" denilen köpekler yurtdışında ise Turkish Pointer olarak tanınıyor.
Halkımız tarafından yapılan bilinçsiz çiftleştirmeler sonucunda orijinalliğini kaybetmiş olan “Tarsus çatalburun” köpeğinin ırk ıslahı ile ilgili olarak, literatür ve bilimsel kaynak araştırmaları ve gen etütleri yapılmış, İstanbul üniversitesi Veteriner Fakültesi ve Tarsus Belediyesi ile koordineli çalışmalar neticesinde Türkiye’deki orijinale en yakın örnekleri tespit edilip toplanarak bir damızlık kolonisi oluşturulmuştur.
Bu çalışma ile bilinçli ve bilimsel çiftleştirmeler sonucunda orijinal çatalburun ırkı köpek elde etmek hedeflenmiştir. Bir Türk köpeği olan çatalburun ırkı köpeğin dünya bilim çevrelerine tanıtılması, ayrıca Kaçakçılık ve Organize Suçlarla Mücadele Daire Başkanlığı çalışmalarıyla dünya köpek ırkları literatürüne “Türk ırkı Tarsuslu çatalburun” köpeği şeklinde bilimsel adıyla kabul ettirilmesi planlanmaktadır.
Ancak çatalburunların resmi anlamda ırk ıslahı yapılmadığı için resmi listelerde adı geçmiyor. çünkü Tarım Bakanlığı köpekleri hálá tip olarak tescil etmedi. Türkiye’ye özgü bu özel hayvanların araştırılması ve tanınması için Tarımsal Araştırmalar Genel Müdürlüğü’nün listesine alınmaları gerekiyor.
çatalburun köpekleri Tarsus ve yakın çevresindeki avcılarımız tarafından kullanılmakta ve yerel bir av köpeği olarak bilinmektedir. Bu köpek ırkı üzerinde herhangi bir bilimsel araştırma yapılmamıştır. Türkiye'de yapılan tek ciddi çalışma, Tarsus Mustafa Kemal Anadolu Lisesi öğrencilerinin hazırladığı iki projedir.
Tarsuslu üç lise öğrencisinin hazırladığı çatalburun Projesi, TUBİTAK Liselerarası Proje Yarışması’nda (2002) birinci oldu. Biyoloji öğretmenleri ümit Remzi Dinçer’in danışmanlığında hazırlanan iki aşamalı projede yarısı dişi 80 köpekle çalışıldı. Köpeklerin boy, kilo, kuyruk, kulak gibi ölçümleri yapıldı, çatalburun ortalamaları çıkarıldı. Tarsus Mustafa Kemal Anadolu Lisesi Biyoloji öğretmeni Dinçer köpeklerin tescil edilmesi için Tarım İl Müdürlüğü’ne sürekli dilekçeler verdiğini ama henüz bir sonuç alamadığını söylüyor.
Tarım Bakanlığı’nın ataletine rağmen çatalburun köpekleriyle ilgili çalışmalar yok değil. Bunlardan bir diğeri de TRT’ye ait. Kurumun internet sitesinin market bölümünde çatalburunlar üzerine bir belgesel CD’si satılıyor.
Belgeselde yıllardır bu köpeklerle yaşamış Tarsuslu avcılar çatalburunları anlatıyor. Köpeklerle ilgili bir başka çalışma da Tarsus’ta faaliyet gösteren Berdan Tarih ve Kültür Vakfı. Vakıf bu özel hayvanlarla ilgili bir kitap hazırlığında.
